Nghe Tải nạp Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Thông tin 10/07 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Phần còn lại của chương trình 10/07 13h17 GMT
Để khai thác hết nội dung truyền thông đa phương tiện, bạn phải có phần bổ trợ Flash trong trình duyệt của bạn. Để có thể kết nối, bạn phải kích hoạt các cookie trong tham số trình duyệt của bạn. Để lướt web nhanh nhất, website RFI tương thích với những trình duyệt sau đây : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..

150 năm Đế chế Áo - Hung: Một thời vang bóng

150 năm Đế chế Áo - Hung: Một thời vang bóng
 
Hoàng đế Áo Franz Joseph. @wikimedia

Tròn 150 năm trước, ở vùng đất được coi là trái tim của Châu Âu, đã ra đời một liên minh mới đáng nể, với 51 triệu cư dân và 621 ngàn km2, lớn thứ hai Châu Âu, sau Nga về diện tích (hơn Pháp và cả Đức thống nhất) và đứng thứ ba Châu Âu về dân số, chỉ sau Nga và Đức, vượt trên cả Anh Quốc.

Liên minh ấy, với quân đội có hàng triệu binh lính, có thể đối địch với bất cứ thế lực quân sự của cường quốc nào khác ở Lục địa già. Điều đáng nói là liên minh tồn tại được tới hơn nửa thế kỷ, cho dù chứa chở trong lòng 13 dân tộc với những ngôn ngữ, phong tục tập quán và tín ngưỡng khác nhau.

Đó là Đế quốc Áo - Hung, nền quân chủ kép được hình thành bởi Đế quốc Áo và Vương quốc Hungary, có lãnh thổ trải dài và ôm trọn lưu vực sông Danube, con sông mẹ của Châu Âu. Không ít nhà nghiên cứu cho rằng, đây chính là tiền thân đầu tiên của Liên Hiệp Châu Âu, đem lại những năm tháng yên ả và hạnh phúc cho khu vực.

Nền quân chủ ấy gắn liền với tên tuổi vị Hoàng đế của Đế chế Áo - Hung Franz Joseph Đệ nhất, người đăng quang ngôi vị quân vương Hungary mùa hạ năm 1867, chấm dứt vài trăm năm thù địch giữa hai quốc gia, nhất là từ khi cuộc cách mạng giành tự do của người Hung năm 1848-49 bị dìm trong biển máu.

Lễ đăng quang huy hoàng

Chưa bao giờ Cung điện Hoàng gia Hungary trên đồi Buda lại náo nhiệt như thế, trong năm 1867 đáng nhớ. Trong những cuộc hòa đàm từ đầu năm, Hoàng đế Áo Franz Joseph và Hoàng hậu Elisabeth, người phụ nữ được coi là đẹp nhất Châu Âu nửa sau thế kỷ trước, đã nhiều lần có mặt tại thủ đô Budapest.

Ngày 08/06/1867, cư dân Budapest chờ đợi từ sáng sớm với hy vọng có cơ hội chứng kiến một sự kiện có thể là độc nhất vô nhị trong đời họ, và cả trong lịch sử đất nước: lễ đăng quang của Hoàng đế Franz Joseph, khép lại quá khứ khổ đau của dân tộc Hungary và “hợp thức hóa” Hiệp nghị Áo - Hung đã ký trước đó.

Sử cũ ghi lại cảnh tượng cây Cầu Xích cổ nhất - và tới lúc đó là duy nhất - bắc qua dòng Danube, biểu tượng của hai thành phố bên bờ sông Buda và Pest đã được ngăn lại để chuẩn bị cho lễ đăng quang được tôn nghiêm. Đám đông tụ tập đông nghịt mọi phố phường, mong ngóng một buổi lễ trọng thể kéo dài.

Nghi thức chính diễn ra tại Nhà thờ Mátyás trên Thành Cổ Buda, thánh đường nổi tiếng, là nơi tổ chức những buổi lễ lớn truyền thống của Hoàng gia Hungary, như lễ đăng quang, cưới hỏi... Từ 6h sáng, giới quý tộc và chính khách Hung đã có mặt tại đó, để chờ đón sự hiện diện của vị Hoàng đế Áo vào hồi 7h.

Trong bộ đồ thống soái Hungary, Franz Joseph tới địa điểm thiêng liêng ấy trên lưng ngựa, còn Hoàng hậu Elisabeth thì trên chiếc xe ngựa của Nữ hoàng Maria Therese, vị mẫu hậu của cả Châu Âu thế kỷ 18. Trong buổi thánh lễ trọng thể, bản nhạc được đại nhạc sư Franz Liszt viết riêng cho dịp đăng quang được cử lên.

19 năm kể từ khi lên ngôi hoàng đế nước Áo, Franz Joseph mới được choàng lên người tấm hoàng bào của các vị vua Hungary, cùng thanh quyền trượng, và thiêng liêng nhất, ông được đội lên đầu chiếc vương miện thần thánh của vị vua lập quốc Hungary, Thánh István, biểu tượng của nhà nước Hung.

Khoảnh khắc bùng nổ nhất của buổi lễ là lúc bá tước Andrássy Gyula, Thủ tướng Vương quốc Hungary cùng người đứng đầu Giáo hội Công giáo Hung đương thời đặt chiếc vương miện lên đầu vị Hoàng đế Áo đang quỳ dưới đất, rồi giơ tay hô vang chúc tụng cặp vợ chồng Quân vương Hungary vừa đăng quang.

Sau đó, Franz Joseph cưỡi ngựa tới chân cây Cầu Xích, tại đó, trên một gò cao được đắp bởi đất mang đến từ 72 tỉnh thành thuộc Vương quốc Hungary, vị tân Quân vương đã làm nghi thức chém bốn nhát kiếm, như một lời hứa sẽ bảo vệ đất nước Hung và tuân thủ Hiến pháp Hungary, mà ông đã giữ trọn đời.

Buổi lễ đăng quang chính thức mở ra nửa thế kỷ mà cả hai quốc gia đạt được mức độ thịnh trị về rất nhiều mặt, khiến sách vở sau này đã gọi đó là những năm tháng hòa bình và hạnh phúc. Tròn 150 năm trôi qua, nền song quốc quân chủ Áo - Hung tới giờ vẫn để lại những hoài niệm không mờ trong nhiều thế hệ.

Con đường dài và khúc khuỷu

Để có được nền hòa bình rất cần thiết cho cả nước cai trị, Đế chế Áo, và nước bị trị, Vương quốc Hungary thời đó, cả hai đều đã phải trải qua những chặng đường đầy cam go và có khi là đẫm máu.

Mở đầu là việc triều đình Habsburg, với sự hỗ trợ của gần 200 ngàn tinh binh của Nga hoàng, đã đè bẹp ước mơ của cả một dân tộc sục sôi cho lý tưởng và mong mỏi độc lập: “Tổ quốc gọi người dân đứng lên đi! - Thời thế bây giờ hay chẳng bao giờ nữa - Thành người tự do hay mãi dân nô lệ? Các bạn ơi, hãy trả lời đi!”.

Thi hào Petofi Sándor, nhà cách mạng đại diện cho khát vọng tự do của người Hungary trong cuộc cách mạng kéo dài gần 1 năm, khởi đầu ngày 15/3/1848, đã viết như thế trong thi phẩm nổi tiếng “Bài ca Dân tộc”, bài ca về tự do và độc lập mà tới giờ người dân Hung vẫn luôn coi là ý nguyện vĩnh cửu của họ.

Phù hợp với tâm cảm đó, nước Hung bị chà đạp và dìm trong bể máu, bị mất những người con ưu tú nhất của mình trong cuộc cách mạng, đã thực hiện một chính sách tẩy chay trên mọi lĩnh vực sự hiện diện và hoạt động của bộ máy cai trị Áo. Hình thành một sự bất tuân dân sự rộng rãi trong mọi giai tầng của dân Hung.

Thủ lĩnh của phong trào đó là Deák Ferenc, một chính khách, nhân sĩ được cả nước Hung kính trọng vì tầm nhìn xa và thâm trầm. Song song với sự tẩy chay, ông quan niệm rằng Hungary phải đủ lớn mạnh để có được sự tự quyết với Đế quốc Áo, mà không cần phải thông qua những cuộc chiến mạo hiểm và chết chóc.

Đối nghịch với quan điểm này là Kossuth Lajos, một tượng đài khác trong phong trào đấu tranh đòi độc lập của Hungary với tư tưởng chiến đấu đến cùng và bác bỏ suy nghĩ thỏa hiệp dưới mọi hình thức. Câu hỏi “nên hòa hay nên chiến?” đã được tranh luận rất hay gắt trong nền chính trị Hungary trong nhiều năm.

Những thất bại trong ngoại giao và những cuộc chiến ngoài lãnh thổ Áo khiến Hoàng đế Franz Joseph nhận ra rằng không thể tiếp tục trị nước trên cơ sở bạo lực. Đế chế Áo cần phải được cải tổ để không tan thành từng mảnh trước sự căm thù và thù địch của những dân tộc bị trị, trong đó nguy hiểm nhất vẫn là Hungary.

Phải nhượng bộ và thỏa hiệp để bảo toàn, cuối cùng Franz Joseph cũng rút ra kết luận đó. Một bộ phận trong giới quý tộc, chính khách tinh hoa Hungary cũng tán thành điều này. Liên minh Deák Ferenc - Andrássy Gyula đã thắng thế, dù rất khó khăn, và bị phe đối lập coi là đó là sự bội phản, sẽ dẫn tới cái chết của dân tộc Hung.

Hiệp nghị Áo - Hung, rốt cục, khiến Hungary trở thành một quốc gia độc lập, có Quốc Hội riêng, và các bộ riêng, ngoại trừ những bộ quan trọng nhất như Ngoại Giao, Chiến Tranh và Tài Chính là chung với phía Áo. Nền hòa bình được thiết lập trên toàn lãnh thổ của nền quân chủ này, trong vòng gần nửa thế kỷ.

Người phụ nữ định mệnh

“Đây là công trình của Deák, Andrássy và cá nhân tôi”, Hoàng đế Franz Joseph đã viết như vậy, hoàn toàn bỏ qua một tác nhân không kém phần quan trọng khiến Đế chế Áo - Hung còn được nhiều người truyền tụng cho đến bây giờ: đó là vai trò của chính vợ ông, Hoàng hậu Elisabeth, hay được biết đến với cái tên Sissi trong văn hóa đại chúng.

Nếu không có sự hiện diện của bà, những sự kiện lịch sử cách đây 150 năm có thể chỉ đơn thuần là những dòng khô cứng trong sách giáo khoa lịch sử. Người phụ nữ ấy, với những nỗ lực hiếm có, đã góp phần mang lại nền hòa bình cho hai xứ sở Áo - Hung, bằng tình cảm hiếm có với đất nước và con người Hungary.

Giới sử học đã tốn không ít giấy mực để phân tích nguyên nhân của việc, tại sao Sissi lại yêu mến như thế Hungary, để dày công học tiếng Hung, kết bạn thân thiết với nhiều người Hung, tích cực “vận động hành lang” với chính giới Áo, Hung và với cả chính chồng mình, Hoàng đế Franz Joseph, để có được Hiệp nghị 1867.

Một điều không thể phủ nhận: sử sách còn lưu lại những lá thư tay bà viết bằng tiếng Hung, gọi Hungary như mảnh đất quê hương mà bà cảm thấy khi tới đó như được trở về nhà. Những hành động mang tính hòa hợp, hòa giải của bà với người Hung đương thời, vốn căm thù đế quốc Áo, cũng được ghi nhận lại rất rõ ràng.

Là một phụ nữ rất hiện đại - và do đó có cách hành xử đi ngược lại rất nhiều chuẩn mực của giới quý tộc đương thời -, trong đời Sissi rất mê lãng du, bà di chuyển không ngừng và không mấy khi quan tâm cùng chồng trong công việc trị quốc. Ngoại lệ, chỉ là những năm tháng bà lao tâm khổ tứ cho nền hòa bình của hai nước Áo - Hung.

Một lý do được truyền khẩu ngay từ thời đó - và tới giờ vẫn không ai chính thức bác bỏ được - cho nỗ lực chính trị của Sissi, là vì bà đã thầm yêu, hoặc ít nhất cũng có thiện cảm rất đặc biệt với vị Thủ tướng Hungary, sau này là Ngoại trưởng của cả Đế chế Áo - Hung, bá tước Andrássy Gyula, người hơn bà tới 14 tuổi.

“Người bạn tốt duy nhất của tôi cho tới giờ, và mãi mãi”, đó là những lời mà Hoàng hậu Elisabeth thốt lên khi biết tin Andrássy qua đời. Ở người đàn ông văn võ song toàn, điển hình đẹp nhất của mẫu chính khách Vương quốc Hungary này, Sissi đã tìm được một người anh, người bạn không bao giờ khiến bà thất vọng.

Tình cảm của họ đi đến đâu trong thực tế, hậu thế không biết, và có thể sẽ không bao giờ biết. Một điều chắc chắn: sự thể hiện trong bộ phim “Sissi” do nữ tài tử Romy Schneider thủ vai cách đây tròn 60 năm, đã khiến tên tuổi Elisabeth và mối tình của bà với Andrássy đi vào tâm thức nhiều thế hệ người yêu điện ảnh.

Cuộc đời hoàng hậu Sissi có quá nhiều bất hạnh, kể từ cái chết tức tưởi của đứa con trai duy nhất, Hoàng thái tử Rudolph, tới sự ra đi của chính bà bởi một tên khủng bố vô chính phủ vào cuối hè 1898. Nhưng Elisabeth đã trở thành một phần của Nền quân chủ Áo - Hung, và cũng như chồng bà, hoàng hậu Sissi đã khiến lịch sử trở nên gần gũi với hậu thế...

Tan rã sau Thế chiến thứ nhất, nền song quốc quân chủ Áo - Hung tới giờ vẫn còn để lại vô vàn dư âm ở hai thủ đô Vienna và Budapest, cũng như tại tất cả những mảnh đất mà nó ôm trọn trong lòng. Rất nhiều điều đã được tô đẹp trong ký thức hậu thế, như vũ điệu valse thành Vienna huyền thoại.

Riêng Hungary, xứ sở bị mất hai phần ba diện tích đất nước và hai phần ba dân số sau sự cáo chung của Đế chế Áo - Hung, giờ đây có thể hoài niệm về một thời cực thịnh mà thủ đô Budapest phát triển chỉ sau Berlin ở Châu Âu, với nền văn hóa, giáo dục ở đỉnh cao, đặt nền móng cho 15 giải Nobel về sau này...


Cùng chủ đề

  • TẠP CHÍ VĂN HÓA

    Khát vọng tự do trong khói lửa Cách mạng Dân chủ Hungary 1956

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ XÃ HỘI

    1956 : Cuộc cách mạng dân chủ mùa thu đẫm máu Hungary

    Để biết thêm

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. trang sau >
  6. trang cuối >
Các chương trình
 
Rất tiếc, thời hạn kết nối đã hết.