Nghe Tải nạp Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Thông tin 14/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Phần còn lại của chương trình 14/11 13h17 GMT
Để khai thác hết nội dung truyền thông đa phương tiện, bạn phải có phần bổ trợ Flash trong trình duyệt của bạn. Để có thể kết nối, bạn phải kích hoạt các cookie trong tham số trình duyệt của bạn. Để lướt web nhanh nhất, website RFI tương thích với những trình duyệt sau đây : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..
QUỐC TẾ

Hungary : Chiến tranh giữa truyền thông và chính phủ

media Tấm biển ghi dòng chữ « Không với tham nhũng », trước trụ sở đảng Fidesz. Hu-lala.org

Tại một quốc gia ngày càng bị chính trị hóa, lần đầu tiên truyền thông Hungary đã đồng loạt nổi dậy chống một dự luật thuế quảng cáo bị xem là thủ đoạn trấn áp báo chí. Thứ năm tuần trước 05/06/2014, hàng chục đài truyền thanh, truyền hình đều ngưng phát sóng trong khi báo giấy bôi đen trang nhất. Tổng cộng, hơn 60 cơ quan truyền thông tham gia cuộc chiến chống bàn tay của nhà nước.

 Từ Budapest, thông tín viên Hoàng Nguyễn trình bày: 

Thông tín viên Hoàng Nguyễn, Budapest 09/06/2014 Nghe

Tổng biên tập (TBT) tờ báo mạng lớn nhất của Hungary bị sa thải với nguyên nhân được cho là chỉ trích chính quyền, nhiều nhà báo uy tín xin thôi việc, các tờ báo trước nay có quan điểm trái ngược đồng thanh lên tiếng phản đối sự vi phạm tự do ngôn luận, công luận Hungary một lần nữa lại dậy sóng - đó là những sự kiện xảy ra từ hôm 2/6 tới nay, kể từ khi ông Sáling Gergő đột ngột phải ra đi.

Đồng thời với bê bối này là việc chính phủ Hungary tuyên bố đưa vào một loại thuế mới, gọi là “thuế truyền thông”, nhằm vào các khoản doanh thu quảng cáo của báo chí, mặc dù trước đó họ khẳng định rằng trước mắt sẽ chưa đặt ra vấn đề đó. Điều này càng khiến cho hoạt động của truyền thông Hungary trở nên khó khăn, và có thể vẽ lại một cách đáng kể bản đồ truyền thông Hungary.

Origo và mối quan hệ căng thẳng với chính quyền

Sự việc diễn ra ở tờ báo trực tuyến origo.hu, báo mạng lớn nhất và có lượng độc giả cao nhất của Hungary, thuộc sở hữu của tập đoàn viễn thông Telekom Hungary, mà tập đoàn này lại thuộc sở hữu của Telekom của Đức, một doanh nghiệp mà nhà nước Đức có cổ phần.

Telekom thông báo rằng, sở dĩ họ cho thôi việc ông Sáling Gergő, người đã làm việc ở tòa soạn từ 12 năm nay, là vì lý do tái cơ cấu cho phù hợp hơn với hiện trạng của origo. Tuy nhiên, truyền thông Hungary cho rằng từ lâu nay, mối quan hệ giữa Ban biên tập Origo và chủ sở hữu tờ báo đã căng thẳng, và việc vị TBT phải rời cương vị là bởi chính quyền gây áp lực, do ông và tờ báo đã có loạt bài chỉ trích chính quyền.

Cụ thể, Origo đã có loạt bài phóng sự điều tra liên quan đến “gia sản đen”, hoặc việc tiêu xài tiền nhà nước - mà họ cho là vô độ - của một số chính khách hàng đầu của phe cầm quyền và đảng FIDESZ. Bên cạnh đó, Origo còn tẩy chay một hoạt động chung của đảng FIDESZ trong kỳ bầu cử Quốc hội vừa rồi, nhằm phản đối việc đảng này không cho đại diện nhiều tờ báo đối lập mà họ không ưa tham dự.

Điều đó khiến chính quyền Hungary coi Origo - mạng tin được coi là trung lập nhất tại nước này - là mang tính đối lập và tìm cách gây áp lực lên tờ báo thông qua các doanh nghiệp là chủ sở hữu của tờ báo. Trong đó, Telekom Hungary có được một phần doanh thu khá lớn của mình là thông qua những hợp đồng làm ăn với chính quyền.

Bên cạnh đó, hoạt động của Telekom Hungary cũng phụ thuộc một cách đáng kể vào mối quan hệ của họ với chính quyền. Để chính quyền khỏi gây khó dễ, một giải pháp dễ hiểu là cần hạn chế sự độc lập của tờ báo thường gây khó chịu cho chính quyền mà họ là chủ sở hữu, theo nhận định của báo chí Hungary.

Do đó, theo những thông tin sơ bộ được rò rỉ, giữa Telekom Hungary và chính phủ đã có một thỏa thuận ngầm, theo đó, tập đoàn truyền thông này hoặc “kìm” tờ báo lại, hoặc “thả nổi” nó, hạn chế những chỉ trích đối với chính quyền tại đó. Một số nguồn tin cho rằng, Telekom Hungary đã “buông tay” đối với tờ báo mạng lớn nhất của đất nước từ cuối năm 2013.

Việc sa thải TBT Sáling Gergő chỉ là một bước đi tiếp, giọt nước làm tràn ly, khi gần đây nhất, Origo tiếp tục có bài phóng sự điều tra nhắm vào ông Lázár János, một yếu nhân của đảng cầm quyền FIDESZ, cho là đã tiêu xài quá mức bằng tiền nhà nước trong những chuyến xuất ngoại mà mục đích bị coi là mù mờ, không sáng tỏ.

Truyền thông dậy sóng

Giới báo chí và công luận Hungary đã có phản ứng gay gắt trước việc ông Sáling Gergő - một người mà trình độ báo chí và quản lý được đánh giá là không có gì có thể chê trách - phải ra đi vì lý do chính trị. Bất bình trước quyết định này, Ban biên tập tờ báo đã cho đăng một loạt bài viết phản đối, vạch trần những góc tối trong vụ việc.

Nhiều nhà báo, cộng tác viên của Origo - trong đó có cả những ký giả cựu trào, đã gắn bó gần hai chục năm với tờ báo - cũng tuyên bố chấm dứt công việc tại Origo, vì cho rằng sự can thiệp của chính quyền khiến tờ báo không còn giữ được vai trò phản biện xã hội và truyền thông trung thực. Bản thân ký giả viết bài phê phán vị chính khách Lázár János đã nhắc tới ở trên cũng từ giã Origo.

Điểm đáng nói ở đây là đối thủ lớn nhất của tờ Origo, một tờ báo mạng khác là index.hu đã không tận dụng cơ hội để triệt hạ địch thủ kinh doanh. Ngược lại, họ đã ra một bài xã luận rất mạnh mẽ, bênh vực đồng nghiệp với tiêu đề “Chúng tôi muốn Origo được tự do”. Bài viết khẳng định, “Hungary có thể và cần lo ngại thường xuyên cho tự do báo chí”.

Xã luận của Index vạch ra rằng, trong vòng hơn hai mươi năm nay, giới chính trị luôn tìm cách gây áp lực lên truyền thông và ít nhiều gì họ đã đạt được kết quả. Nền truyền thông công ích bị đánh giá là trong trạng thái tồi tệ, và bị chi phối bởi sự chỉ đạo và kìm hãm của chính quyền thông qua việc cung cấp tài chính cho hoạt động của nó. 

Index nhận định rằng không chỉ đối với truyền thông công ích, mà chính quyền Hungary còn tìm cách gây ảnh hưởng đến toàn thể giới truyền thông Hungary bằng rất nhiều cách như phân chia quảng cáo cho những cơ quan truyền thông thân chính phủ, can thiệp trong vấn đề chủ sở hữu, hăm dọa với khoản thuế quảng cáo, hoặc đơn giản nhất là gọi điện thoại hạch sách, đòi hỏi.

Bằng cách ấy, về căn bản, Index cho rằng chính quyền Hungary đã đạt được mục đích của mình: nhiều tờ báo “đầu hàng”, đứng vào hàng ngũ những kẻ phục vụ chính quyền, tuù bỏ sự xác tín nghề nghiệp và trở thành những cái loa phát thanh cho đảng phái. Bây giờ, đến lượt Origo, được coi là thành trì vững chắc nhất của báo chí Hungary, bị trở thành nạn nhân.

Index nhấn mạnh: từ 15 năm nay, Origo và họ là hai đối thủ lớn nhất của nhau, nhưng việc đối thủ của họ gặp nạn cũng là một tin bi thảm đối với họ, bởi lẽ, chỉ có thể làm báo tốt nếu có những đối thủ mạnh mẽ. Index nêu lên sự quan ngại, bày tỏ tình đoàn kết với đồng nghiệp, và hy vọng truyền thông Hungary có thể tiếp tục làm việc một cách độc lập, không phụ thuộc và với niềm tin vào nghề nghiệp của mình.

Ngay sau khi tin TBT Sáling Gergő bị buộc thôi việc được báo chí đăng tải, hàng ngàn người - trong đó có nhiều nhà báo - đã xuống đường tuần hành để phản đối. Đoàn tuần hành tự phát đã đi qua những đường phố chính của thủ đô Budapest, rồi tập trung trước Nhà Quốc hội Hungary, tại đó, họ đã bày tỏ tình đoàn kết với giới ký giả và cho hay sẽ tiếp tục chiến dịch phản đối chính quyền vì sự vi phạm tự do báo chí.

"Thuế truyền thông” đè nặng lên báo chí

Năm ngoái, Bộ trưởng Kinh tế Quốc gia Varga Mihály còn tuyên bố rằng trong năm 2014 chưa có “thuế truyền thông”. Cũng chính ông, vào ngày 3-6, đã phát biểu trên Kênh Truyền hình Quốc gia rằng “khả năng lớn là sẽ có” một dự luật đã được khởi thảo.

Vài giờ sau, dân biểu L. Simon László - được coi là chính khách phụ trách văn hóa của đảng cầm quyền FIDESZ đã đệ lên Quốc hội một dự thảo luật cho phép quy định bổn phận đóng “thuế truyền thông” ngay trong năm nay, và luật sẽ có hiệu lực một tháng sau khi được công bố. Với đa số áp đảo hai phần ba số ghế trong Quốc hội, chắc chắn dự luật sẽ được thông qua, đặt thêm một gánh nặng rất lớn cho báo chí, đặc biệt là thể loại báo hình, tức các kênh truyền hình.

Cụ thể, dự luật nhằm vào khoản doanh thu từ quảng cáo của các cơ quan truyền thông, và đánh thuế nó tùy theo từng mức doanh thu. Năm ngoái, mức thuế cao nhất chỉ mới là 20%, nhưng dự luật lần này cho phép nhà nước thu tới 40% doanh thu của báo chí đối với những khoản thu từ quảng cáo vượt quá 20 tỉ Ft (gần 10 triệu USD).

Báo chí Hungary cho rằng khoản thuế mới sẽ đem đến cho nhà nước Hungary một khoản thu không đáng kể: chừng 11-12% ngân sách dành cho truyền thông công ích. Tuy nhiên, nó có thể đem lại hậu quả thảm khốc đối với nhiều cơ quan truyền thông, đặc biệt là các kênh truyền hình, và nhất là, có thể hạn chế một cách đáng kể nền tự do báo chí.

Phản ứng trước quyết định mới này của chính quyền, một làn sóng đoàn kết chưa từng có trong truyền thông Hungary đã diễn ra. Những tờ nhật báo lớn nhất - xưa nay luôn kình địch và đứng ở những chiến hào khác nhau, như “Tự do Nhân dân” (Népszabadság) và “Dân tộc Hungary” (Magyar Nemzet) - nay cùng nhau đưa ra quan điểm phản đối đồng nhất.

Hưởng ứng lời kêu gọi của Liên đoàn Quảng cáo Hungary, hơn 60 tổ chức uy tín nhất hoạt động trong công nghiệp truyền thông của Hung đã tham gia một chiến dịch vào ngày 5-6 để phản đối “thuế truyền thông”: các kênh truyền hình phát đi một màn hình tối, các kênh phát thanh cho đọc lời tuyên bố phản đối, báo in để trắng cả trang báo, và báo mạng cũng đưa ra giao diện tối màu.

Nhiều tổ chức và cá nhân khác cũng đã bày tỏ sự đoàn kết với giới báo chí bằng cách đưa mẫu phản đối của Liên đoàn Quảng cáo Hungary lên trang chủ, hoặc trang cá nhân của mình trên các mạng xã hội. 

Từ bốn năm nay, với việc đưa ra bản Hiến pháp mới và Đạo luật Truyền thông mới, cũng như tổ chức các cơ quan quản lý truyền thông mới theo mô hình tập trung quyền lực, liên minh cầm quyền tại Hungary - với hơn hai phần ba số ghế trong Quốc hội - đã vi phạm quyền tự do báo chí tại nước này một cách trầm trọng, theo giới truyền thông Hung và các cơ quan chức năng thuộc Liên Hiệp Châu Âu. 

Với những động thái mới này, tự báo báo chí, tự do ngôn luận tại Hungary bị xâm phạm thêm một bước mới, như nhận định của báo chí nước này. Sự đoàn kết chưa từng thấy trong giới truyền thông để phản đối chính quyền có thể đem lại hiệu quả đến đâu, có lẽ chỉ tương lai mới trả lời được câu hỏi đó!

 
Rất tiếc, thời hạn kết nối đã hết.